نظرکرده: آیینها و باورهای امامزادههای رودبار الموت غربی
صدیقه سالاریان
نظرکرده: آیینها و باورهای امامزادههای رودبار الموت غربی، فرشته بهرامی، تهران: نشر آموت، 1389، 292ص
از «هیر» تا «هیر»
فرهنگ و تاریخ هر سرزمینی بسان زندگی انسانی است که به مرور زمان تفکراتش شکل گرفته، تغییر یافته، و گاهی حتی متحول شده و در این مسیر پر فراز و نشیب به رشد و پختگی اکنونش رسیده است. برای درک هر چه دقیقتر و واضحتر شخصیت هر انسان، نیاز است در جزئیات زندگی او عمیقتر شویم و به نقاط برجسته آن در مقاطع زمانی خاص بسنده نکنیم. پیکره یک جامعه هم از این امر مستثنی نیست. برای درک صحیحتر و رسیدن به تحلیلهای دقیقتر از فرهنگ یک سرزمین، لازم است که جزئیتر به آن بنگریم. شاید گاهی نیاز باشد ترسیمی جغرافیایی هم از آن سرزمین ارائه دهیم، یا به مسائل زبانی و لهجههای مختلف موجود در میان اقوامش و لغاتی که برای اشاره به مفهومی خاص برمیگزیدند نیز بپردازیم. کلماتی که گاه دگرگونی معنای آنها در گذر زمان، نشان از تحول فکری مردم آن مرز و بوم دارد.
انجام چنین کاری، به خصوص در ایران، در عین برخورداری از اهمیت بسیار بالا بسی مشکل و گاه غیرممکن به نظر میرسد. شاید لازم باشد افراد و گروههای متعددی، هریک با بررسی جزءنگرانه منطقهای محدود از این کشور، گوشهای از بار این مهم را به دوش کشند و قطعهای از قطعات بسیار زیاد این پازل را در جای خود قرار داده، بدینوسیله این پروژه وسیع را به اندازه گام و یا حتی نیم گامی به سمت جلو پیش ببرند.
«نظرکرده» گامی است در جهت تکمیل این پازل وسیع. این کتاب توسط محققی جوان در حوزه مردمشناسی، به نام «فرشته بهرامی» نگاشته شده است. نظرکرده نمایی از آیینها و باورهای امامزادههای رودبار الموت (آله+ آموت)[1] غربی در استان قزوین است که نشر آموت آن را به چاپ رسانده. نیز در نگاه مؤلف آن، ادای دینای است که وی نسبت به پدر و مادرش و زادگاههایشان- «ویار» و «میلک»- و همچنین خودِ رودبار شهرستان که حالا شده است الموت غربی، داشته.
این پژوهشگرِ برخاسته از هیر (رودبار) و متولد سال 1359، پس از مدتی جدایی از زادگاهش و تحصیل در رشته مردمشناسی، دوباره به آغوش این روستا برمیگردد و با سعه صدر و دقت نظر بسیار اولین کتاب خود را در حوزه مذکور به نگارش درمیآورد. کتابی که به گفته عبدالرحمان عمادی- نگارنده مقدمه آن با عنوان ایرانشناسی دهقانی- گزیده و جُنگی است از ایرانشناسی دهقانی. «از: جغرافیا- گزارش محیط طبیعی در پیرامون ساختمان امامزاده از زمین و باغ و چشمه و رودخانه و تپه و دار و درخت آن- چگونگی ساختمان آن از هر رو، از سبک معماری گرفته تا رنگ و نقش در و دیوار و روی کار و گنبد و نوشتهها و بسیاری چیزهای دیگرش که خود سندی است تاریخی و پرمعنا و آموزنده- نقشی که امامزاده در نیازها و درخواستها و دردها و زندگی روزمره دهقانان داشته و دارد.»[2]
وی در این مسیر، تلاش بسیاری جهت اعتمادزایی در ساکنین منطقه مورد تحقیق انجام داده است، از جمله اینکه در بسیاری از فعالیتهای ایشان شرکت میکرده.
دومین اثری که در دست چاپ دارد، کتابی است با نام «حمامهای خاموش». این کتاب در ارتباط با حمامهای ایرانی است که از زاویه نگاه و باورهای مردم قزوین به این موضوع تألیف شده است.
در این گزارش قصد داریم، تا حد ممکن با حفظ لهجهای که کتاب به آن نگارش شده، به معرفی اجمالی امامزادهها در نظرکرده- که به گفته فرشته بهرامی علاوه بر قصهداشتن، بکر هم هستند و اتفاقات زیادی در آنها میافتد[3]- بپردازیم. در عین حال برخی از نظرکردهها در این کتاب را نیز معرفی خواهیم کرد. ولی از آنجا که این اماکن حاشیههای بسیاری دارند و مؤلف به طرق مختلف آنها را بیان کرده، همچنین به دلیل نگارش کتاب به لهجه بسیار شیرین و البته قابل فهم قزوینی- که وسیلهای برای بیان ظرفیتهای زبانی مردم الموت نیز است- به خوانندگان توصیه میشود به متن اصلی این اثر نیز مراجعه نموده، زیباییهای آن را بچشند. زیباییهایی که نمایش آنها در قالب یک گزارش محدود، امکانپذیر نخواهد بود.
[1] . لفظ دیلمی «الموت»، «آله + آموت» است که در اثر استفاده زیاد به الموت تغییر شکل داده است و نویسندگان معاصر، نام آشیانه عقاب را به خاطر نزدیکی این نام با افسانهها ترجیح میدهند و بهکار میبرند. (بهرامی، فرشته، نظرکرده: آیینها و باورهای امامزادههای رودبار الموت غربی، ص13، تهران: نشر آموت، 1389)
[2] . بهرامی، فرشته، نظرکرده: آیینها و باورهای امامزادههای رودبار الموت غربی، ص7، تهران: نشر آموت، 1389.
[3] . برگرفته از: www.aamout.com
برچسبها: گزارش کتاب نظرکرده
